"All art is autobiography"

#Road_to_Roma
#Roma
#Alfanso_Cuaŕon

"All art is autobiography" साने गुरुजींच्या साहित्याबद्दलचं पुस्तक वाचताना गेल्याच आठवड्यात या वाक्याला underline केलं होतं. आणि आज watchlist मध्ये आहे म्हणून रोमा पाहिला. त्यानंतर लगेच रोमावरील documentory "Road to Roma" पहिली. दिग्दर्शक Alfanso Cuaròn चा नॉस्टॅल्जिया आणि तत्कालीन मेक्सिको याबद्दलचा हा चित्रपट एका मध्यमवर्गीय कुटुंबातील घरकाम करणारी cleo हिला मध्य मानून तिच्याभोवतीच्या परिघात व्यक्त होत जातो. एखाद्या चित्रकाराने कॅनव्हासवर चित्राच्या काही बाबी सुरुवातीला गडद पेन्सिलने ठळक काढाव्या आणि नंतर बोटानं हळुवार ठळक भागातील पेन्सिलचा रंग राहिलेलं चित्र पूर्ण करण्यासाठी वापरावा तसा चित्रपट आहे. चित्रपट पाहून लगेच हा माहितीपट आणि ते चित्र पूर्ण समजलं. चित्र कसं काढलं, ते तसंच का काढलं, ते काढताना त्यामागं कुठला विचार होता हे प्रत्यक्ष चित्रकार alfanso cuaron कडून ऐकणं आणि चित्र पूर्ण होण्याची प्रक्रिया अनुभवणं हे खूपच आनंददायक होतं. आपण प्रत्यक्ष चित्रपट पाहताना बऱ्याच गोष्टी चुकवतो (miss करतो) त्या दिग्दर्शकाच्या दृष्टिकोनातून पुन्हा अनुभवता येतात. काही प्रसंग आणखी जास्त भिडतात, चित्रपटनिर्मिती प्रक्रियेबद्दलची आत्मीयता वाढते. एखादी कलाकृती पाहिल्यानंतर किंवा अनुभवल्यानंतर आपण मित्र-मैत्रिणींच्यात किंवा कुठल्यातरी अनौपचारिक व्यासपीठावर चर्चा करतो तेव्हा त्या कलाकृतीचा एखादा वेगळा पैलू आपल्याला नव्याने समजल्यावर खूप आनंद होतो. पण जेव्हा एखादा कलाकारच आपल्या कलाकृतीबद्दल अगदी मनापासून बोलतो तेव्हा ती कलाकृती आणखी सुंदर दिसते, अनेक नवे पैलू, जणू पूर्वी अदृश्य असल्यासारखे नव्याने दिसू लागतात. चित्रपट महोत्सवांदरम्यान अशी पर्वणी मिळते. तसाच अनुभव हा माहितीपट पाहिल्यावर आला. खरं तर तिला documentory किंवा माहितीपट असं रुक्ष नावही देऊ वाटत नाही, कारण एक कलाकार आपल्या कलाकृतीवर किती प्रेम करतो, तिचा आविष्कार त्याच्या मनात आहे तसा होण्यासाठी त्याची धडपड काय असते हे सांगणारी एखादी कथाच ती आहे असं मला वाटलं. बरेच कलाकार आपल्या कलाकृतीबद्दल बोलत नाहीत, किंवा त्यांना ती कलाकृती open to interpretation ठेवावी वाटते. तसं केल्याने एकतर प्रेक्षकाच्या दृष्टिकोनातून नवे पैलू समोर येण्याची शक्यता असते. नाहीतर ती कलाकृतीच तशी असते, कलाकाराच्या नकळत त्याच्या अंतर्मनातून किंवा सुप्त मनातून निर्माण झालेली. त्यामुळं काही कलाकार आपल्या कलाकृतीबद्दल बोलत नसावेत. पण इतर वेळी जेव्हा कलाकार आणि प्रेक्षक यांदरम्यान कुठल्याही माध्यमातून संवाद होतो किंवा कलाकार आपल्या कलाकृतीबद्दल व्यक्त होतो, तेव्हा ती प्रेक्षक किंवा कलारसिकासाठी पर्वणी असते. "Road to Roma" या माहितीपटाच्या माध्यमातून दिग्दर्शक alfanso आपल्यापाशी व्यक्त होतो ही एक पर्वणीच असते. आपल्याशी बोलताना तो 'रोमा"बद्दल बोलतो, त्याच्या आठवणींबद्दल बोलतो आणि नकळत स्वतःशीही बोलतो. सिनेमा या माध्यमाबद्दल त्याचे विचार व्यक्त करतो, एखादा प्रसंग त्यानं तसाच का शूट केला, विशिष्ट camera movement च का वापरली, कलाकार कसे आणि तसेच का निवडले, एखादा प्रसंग आणि त्यातील कलाकारांच्या भावना नैसर्गिक येण्यासाठी त्याला काय करावं लागलं, "gravity" च्या वेळी त्याचा दिग्दर्शकीय दृष्टिकोन काय होता आणि "रोमा"च्या वेळी काय आहे, चित्रपटातील semiotics, "रोमा" चा त्याच्यावर दिग्दर्शक म्हणून पडलेला प्रभाव, एकंदरीत "सिनेमा" या माध्यमावरील त्याचं भाष्य या सगळ्या विषयांवर alfanso उत्स्फूर्तपणे व्यक्त होतो. म्हणून चित्रपटाबरोबरच हा माहितीपटही न चुकवण्यासारखा आहे.

- अभिजित कदम.